يار محمد خان سهام الدوله / خاور بى بى شادلو

4

سفر نامه هاى سهام الدولة بجنوردى ( فارسى )

بود و سپس به شيراز تبعيد شد و در همانجا فوت كرد و در شاه چراغ شيراز مدفون گرديد . ناصرالدين شاه در سفرنامهء خراسان نوشته است : « يار محمد خان سهام الدوله پسر يزدانقلى خان است كه مرحوم شده است ، يعنى در زمان حكومت نصرت الدوله در فارس به شيراز فرستاده شده بود كه در آنجا متوقف باشد ، آنجا مرحوم شد . يزدانقلى خان برادر حيدر قلى خان و جعفر قلى خان مرحوم بود كه سهام الدوله برادرزادهء آنها مىشود . » ( صفحه 108 ) يار محمد خان در سال 1289 هجرى قمرى پس از مرگ حيدر قلى خان مدتى كمتر از يك سال كه نيابت و سرپرستى پسر عموى خردسال خود ، نجفعلى خان ، را عهده‌دار بود مستقلا به حكومت بجنورد استقرار يافت و حدود سى و دو سال با نهايت اقتدار در بجنورد و نواحى مجاور آن‌كه گاهى حدود بهشهر تا نيشابور را در برمىگرفت حكومت كرد . حداقل حوزهء حكومتى او شهرستانهاى فعلى بجنورد و اسفراين و قسمت شرقى شهرستان گنبد كنونى يعنى محل سكونت طوايف تركمن كوكلان بود . در دورهء سلطنت طولانى ناصر الدين شاه تنها نقطه‌اى كه داراى مرز مشخصى نبود و مرتبا مورد تجاوز قرار مىگرفت ، مرزهاى شمالى خراسان و گرگان از سوى تراكمه بود و مخصوصا از جانب طايفهء تكه و خان خوارزم در معرض تهديد و تجاوز بود . در آن روزگار تركمنها قدرت بزرگى در آسياى مركزى بودند و هيچيك از همسايگان آنها از تجاوز و قتل و غارتشان مصون نبودند . در جنگى كه در مرو بين تركمنها و قواى ايران در سال 1277 قمرى به فرماندهى حشمت الدوله والى خراسان و به وزارت قوام الدوله رخ داد قواى ايران با وجود پيشرفتهاى اوليه به علت ضعف فرماندهى به كلى تارومار گرديد و هزاران سرباز ايرانى به دست تركمنها به اسارت رفتند . از آن زمان است كه تجاوزات وسيع طوايف تركمن به خراسان شدت گرفت و چون طوايف تركمن همواره به تاخت‌وتاز و گرفتن اسير و تاراج قراء و شهرهاى ايران مبادرت مىكردند ، دولت ايران قدرتهاى محلى را تقويت مىكرد تا هميشه و در همه جا آماده مقابله با تركمانان باشند . به همين ملاحظه مدافعه در قبال هجوم تركمنها به منطقهء سرخس تا كنارهء درياى خزر به قدرتهاى محلى واگذار شده بود و بيش از نصف اين حدود در حوزهء حكمرانى ايلخانان شادلو قرار داشت . به همين ملاحظه بود كه يار محمد خان و جعفر قلى خان